clericàle, clericàli , agt Definizione chi apartenet o pertocat a is preides.
clériga chérica
clèru , nf Definizione leados pínnigos, is preides Sinonimi e contrari preideralla.
cliènte , nm: clienti Definizione chie còmporat o si serbit in calecuna butega, mescamente si est fitianu Sinonimi e contrari afitianadu, borrochianu.
clientèlla , nf: crientella Definizione is fitianos, totu cudhos chi còmporant o si serbint in calecuna butega.
cliènti cliènte
clíma , nm: crima,
crime,
grimu Definizione
totu is datos chi distinghent su tempus meteorológicu de unu logu (sole, abbas, bentos, temperadura e àteru)
Traduzioni
Francese
climat
Inglese
climate
Spagnolo
clima
Italiano
clima
Tedesco
Klima.
clocidòre ciochidòre
clocíre , vrb: colchire,
corchire,
crochire,
crocie,
crocire,
croghire,
culchire Definizione
arregòllere e mantènnere is oos in caentu po fàere naschire is pudhighinos, comente faent is pudhas e pigiones chi si cicint in pitzu; fàere sa boghe de sa pudha candho est cicia in is oos o portat is pudhighinos piticos; istare chesciandhosi; si narat fintzes in su sensu de aprontare, cuncordare cosa, crèschere
Sinonimi e contrari
acloai,
chiochire,
cocolae,
cubare 1,
forcire,
ingendrai,
neulire,
tzotzare,
tzotzire
Frasi
sa pudha bi ponet una vintina de dies a crochire sos oos ◊ amus postu una pudha a crochire ◊ sa mérula est crochinne in su nidu ◊ sa fémina at postu sa pudha a culchire
2.
semus betzos e sempre crochindhe pro carchi dolore
3.
ndh'est faladu su seléntziu tra nois, epuru carchi cosa est corchindhe (Z.A.Cappai)◊ lu cherent mandhare a istudiare, ma est a lu pònnere a colchire a malaoza!
Etimo
ltn.
*clocire po glocire
Traduzioni
Francese
couver,
glousser
Inglese
to brood
Spagnolo
empollar,
clocar
Italiano
covare,
chiocciare,
crocchiolare
Tedesco
ausbrüten.
clonàre , vrb Definizione foedhandho mescamente de organísimos bios, fàere sa cópia, fàere naschire un'organísimu oguale cun su matessi precisu patrimóniu genéticu e calidades de un'àteru Frasi su clonare sa vida est un'ispina: in su clonare no bi at sentimentu! (A.Marceddu)◊ bi at programma de computera chi clonat un'archíviu líchidu ◊ sa die chi arrivant a s'intentu faghent de Dante sa figura apàrrere e ndhe clonant de issu su talentu! (S.Murgia Niola)
clonatziòne , nf Definizione su clonare; su frutu de su clonare Sinonimi e contrari clonu.
clónu , nm Definizione sa cópia oguale de un'organísimu biu Frasi lasso istare su fanàticu clonu e torro a sas cosas essentziales (A.Marceddu).
cò, còa , nf: coda,
cou Definizione
s'úrtimu tretu de s'ischina, mescamente in d-unos cantu animales sa parte chi abbarrat pendhendho fora de s'ischina; s'úrtima parte, sa de asegus, sa de bàsciu, de una css. cosa mescamente si est longa, pentzada coment'e su contràriu de sa conca o parte de ananti: si narat fintzes de unu tempus chi benit a úrtimu; in sa carena de su cristianu su tretu chi arresurtat, in pitzu, tra is còscias e sa bentre candho unu est ciciu; in cobertantza, sa natura de su mascu / min. coita, coutza / dhue at erbas o partes de un'erba (s'ispiga, s'iscova de su frore) chi ant a númene, coment'e primu elementu, su foedhu coa: coa de gatu, de topi, de cuadhu, de lèpuri, de margiani
Sinonimi e contrari
úrtimos
/
daisegus
Modi di dire
csn:
trotoxai, allorigare sa coa; fàghere de coa = isciamiai sa coa; coa mirrada = coa ritza, pesada tètera a punta in artu; passai sa manu in sa coa a unu = solingare, fàghere s'ala a ccn. iscusèndhelu; zúghere, pònnere, portai sa coa in mesu de ancas, in mesu de perras = tímiri, èssiri timendi, timi timi; coa de argiola = ischivozu, s'úrtimu laore chi abbarrat de collire, mescamente brutu e metzanu; semenare una coa de trigu (o àteru)= seminai un'arroghedhu de terrenu (a trigu, o àteru); leare, zúchere, portai, sètziri a unu in coa, in codas, in cò = leare, pònnere subra de ancas istendhe sétidos; tirai a petz'e coa = tirare a longas, tirai acoa; sa coa est mala a iscroxai = s'úrtima parte de unu triballu, de una chistione, est prus difítzile, prus inzotosa; giúghere a un'animale coa coa = avatu, acanta meda; andai o èssiri coas coas = codiau, a úrtimu; martis de coa = martis de carrasegare; acoa, a part'e coa = apustis; a ora de coa = assassegus, a sa fine de sos contos; ita coa at fatu cussa cosa? = ite fine at fatu?, a inue est dada?; a coa a… = fintzas a, a candho a…, de immoi a…, in totu su tempus, meda, de inoghe a…; "coa de fogu" o "coa de ferru" = zenias de puzones
Frasi
su cane est faghindhe de coa: depet àere puntadu carchi cosa ◊ boes, àinos e cadhos zughent sa coa longa ◊ sa cou de su burricu est longa
2.
zughet sas coas de sa munnedha traza traza ◊ lea su titone a sa coa ca est budhidu! ◊ si est sétidu in coa de carru
3.
a fàghere cussa faina che daet a coa (o a coas) de chida, de mese, de annu ◊ est abbarradu a coa ◊ a lassai sa cosa a cò andat mali ◊ a co'a bènnere tue est s'àinu mortu de su risu, irmasionadu! ◊ a co'a fàghere nois bi cheret meda ◊ a co'a tandho amus totu fatu ◊ su pentzamentu de coa est su prus zustu
4.
oi biu bussinadas de chini apu portau in cò ◊ sa mama si at leadu su pitzinnu in coa ◊ sa pitzinna si che lassat alleriare de s'anninnia in codas de sa mama
5.
a su preitzosu no dhi passis sa manu in sa coa: bollit puntu! ◊ aturas cun sa coa in mesu de perras! ◊ si est fuiu che cani fertu a coa ◊ is fillus no callant a ciorbedhu si su babbu o sa mama dhis narat cosa e s'àteru dhis passat sa manu in sa cò!
Cognomi e Proverbi
smb:
Coa, Coas, Coda
/
prb:
mezus conca in domo sua chi no coa in domo anzena
Terminologia scientifica
crn
Etimo
ltn.
coda
Traduzioni
Francese
queue,
giron
Inglese
tail,
lap
Spagnolo
cola,
rabo,
regazo
Italiano
códa,
grèmbo
Tedesco
Schwanz,
Schoß.
coabbiànca , nf Definizione una genia de erba chi faet un'ispiga longa e tundha paret una coa Terminologia scientifica rba, Polypogon monspeliensis.
coàcia , nf, nm: coàciu 1,
coatza Definizione
sa punta de sa coa, sa parte de sa coa de is pigiones; sa punta de unu chintórgiu, de una fune o de àteru deasi; s'iscutuladura de su linu, sa pagighedha chi che dhi orruet (ndhe preniant is banitas)
Sinonimi e contrari
coitza,
cúmmiru,
punta
Frasi
sa coatza de sa fune, de sa tzinta, de sa litranga
Terminologia scientifica
crn
Etimo
srd.
Traduzioni
Francese
extrémité de la queue,
croupion
Inglese
rump
Spagnolo
extremidad de la cola
Italiano
estremità della códa,
codrïóne degli uccèlli
Tedesco
Bürzel.
coaciólu , nm: cuaciou,
cuatolu Definizione
genia de pigione de abba, cun is peis prus addasegus: in Sardigna passat s'ierru ma no nidat
Sinonimi e contrari
catzolu,
gangorredha
2.
oi in su mari aici pàsidu gei fait a fai su cuaciou!
Terminologia scientifica
pzn, podiceps nigricollis
Etimo
srd.
Traduzioni
Francese
petit grèbe
Inglese
grebe
Spagnolo
somormujo de cuello negro,
zampullín cuellinegro
Italiano
svasso pìccolo
Tedesco
Schwarzhalstaucher.
coàciu , nm Definizione
sórighe de riu, genia de pigione chi faet in is paules
Sinonimi e contrari
acabussoni 1,
afungaciolu,
catzoledhu,
cucumartzolu
Terminologia scientifica
pzn, poliocephalus ruficollis
Etimo
srd.
Traduzioni
Francese
grèbe
Inglese
dabchick
Spagnolo
somorgujo
Italiano
tuffétto
Tedesco
Zwergtaucher.
coàciu 1 coàcia