fangòtu fagòtu
fàngu , nm Definizione
sa terra candho est tropu càrriga de abba, a mesapare de abba, a ludu, tropu modhe
Sinonimi e contrari
ladrau
Frasi
s'istrampada chi damus nos bàrriat de fangu fin'a chizos chi a nos innetare no tet bastare s'abba de su mare
Etimo
itl.
fango
Traduzioni
Francese
vase,
boue
Inglese
slime
Spagnolo
lodo
Italiano
mélma
Tedesco
Schlamm.
faniàlla , nf: fenialla,
finialla,
firinalla,
frignalla,
frinialla Definizione
orrughedhos de pane, cosighedha coment'e farinedhos chi abbarrant de cosa matuca
Sinonimi e contrari
afrantzuchena,
arremusulla,
arrogalla,
biculaza,
chirchiza,
cífrinu,
fafaruza,
farenàgia*,
farrutza,
firina,
fratamuza,
frataza,
paparida,
piciualla,
pispisa,
tzimuca
Frasi
apu a pediri a is istedhus una firinalla de s'eternidadi insoru (T.Cardia)◊ a su papagallu dhi donaus unu paghedhu de frignalla de pani
Traduzioni
Francese
miette
Inglese
crumb
Spagnolo
miga
Italiano
bríciola
Tedesco
Krümel.
fàniga , nf: fànua,
fànuga,
fànuva,
fàona,
fàuna,
vànuva Definizione
genia de ammontu de istràciu, téssiu cun cotone e fitas de àtera orrobba de dónnia colore (trastos bècios segaos a tiras); genia de ammontu grussu
Sinonimi e contrari
fàmuna,
frassada,
manta
/
cdh. ànua
/
ammontu,
coguzu
Frasi
arratirandi sa fàniga e is lantzorus puru! ◊ padrina mi at arregalau una fànuga de villudu candu mi seu cojada ◊ no tenimus fàunas de incarrazu ◊ a su letu meu bi beto una fàuna de bàtoro impostas ◊ cantu fint modhes sas fàonas chi l'ammuntaiant!…
Terminologia scientifica
ts
Etimo
ctl.
vànova
Traduzioni
Francese
couvre-lit,
édredon
Inglese
quilt,
bedspread
Spagnolo
cubrecama (m),
colcha,
cubierta gruesa
Italiano
coprilètto,
piumóne
Tedesco
Tagesdecke,
Federbett,
Plumeau,
Daunendecke.
fannàre , vrb Sinonimi e contrari andai, bandai* Frasi a fannare abbellu siet, no est a cúrrere chin su càmiu, no! ◊ a nch'imbolare sa grassa de Deus no fannat bene!
fannúga , nf: frannuga Definizione
matéria chi si faet a inghíriu de s'unga; filu de unga o tzudha de is pódhighes: pigighedhu o limbedhu de carre chi si ndhe artzat apresu de is ungas (is frannugas)
Sinonimi e contrari
didusuisui,
inghiriabódhighe,
inghiriúngia,
paneunga,
podhighesuisui,
sosoi,
suisui,
ungaúngiu
/
filinzone,
filistru,
filiuncu,
panarighe,
panaritzu,
perunga,
peunga,
pibitzili,
pilinzone,
pilisungra,
tanarígia
Etimo
ltn.
panuc(u)la
Traduzioni
Francese
envies des ongles
Inglese
hang nail
Spagnolo
uñero,
panadizo
Italiano
paneréccio,
pipita delle ùnghie
Tedesco
Fingergeschwür,
Niednagel,
Neidnagel.
fànta , nf Sinonimi e contrari
fancedha
Etimo
itl.
fante
Traduzioni
Francese
maîtresse
Inglese
lover
Spagnolo
amante
Italiano
druda
Tedesco
Konkubine,
Kebse,
Kebsweib,
Beischläferin.
fantallícu , nm: fantelicu,
fantellicu,
fentallicu,
vantelicu Definizione
genia de trastu de pònnere ananti acapiau a chintzu po no s'imbrutare faendho faina (ma fintzes orrugu de orrobba chi si acàpiat pendhe pendhe in bentre a su mascu po no improssimare is brebès fora de tempus)
Sinonimi e contrari
antaledha,
àntela,
davantabi*,
fadreta,
falda,
fascadòrgia,
frandha,
panneananti,
saúciu
Frasi
cussa est una fémmina cadhòcia, sempri cun su fentallicu brutu, totu a màrcias
Terminologia scientifica
bst
Traduzioni
Francese
tablier
Inglese
apron
Spagnolo
delantal
Italiano
grembiule
Tedesco
Schürze.
fantàllu , nm: afantallu* Sinonimi e contrari arrosta, bentallu.
fantàna , nf: funtana,
puntana Definizione
benu de abba chi essit de sa terra, in pitzu, in calecuna atza o trèmene, o fintzes in fossu fundhudu tundhu fatu apostadamente cricandho s'abba e a muru totu a inghíriu (su buidu chi abbarrat si narat incalu); càntaru de abba intubbada in bidha / erba de funtanedhas = folladedha (Glechoma hederacea)
Sinonimi e contrari
antana,
mígia 1,
mitzadroxu,
mitzarxu,
orgale,
orgosa,
muntana
/
pussu
Modi di dire
csn:
sa funtana est faenno = est boghendhe abba, s'abba de sa funtana est currindhe; bogai funtana = fàghere su putu; sa mama de funtana = zenia de fémina fata a pessamentu, a zisa de sa mama de su sole, pro fàghere a timire sos pisedhos; funtana sansa = mígia de àcua minerali; fai una funtanedha in sa farra = fàghere unu fossighedhu pro bi poder betare cosa impastendhe
Frasi
in cuss'ata de roca bi essit una bella funtana de abba ◊ bi at funtanas chi bundhant abba a cora totu s'annu e àteras chi si che sicant in istiu
2.
si nc'est ghetau a funtana ◊ s'àcua dha piscaus de funtana cun sa cracira ◊ cussa teniat gana de istudiai cantu ndi tenia dèu de mi nci ghetai a funtana! ◊ a piciochedhu m'iant portau a bogai funtana in su sartu (F.Secci)
3.
che funtana mi bundhant sos ojos ◊ is làgrimas calant in is trempas che funtanedhas de arriu
Terminologia scientifica
slg.
Etimo
ltn.
fontana
Traduzioni
Francese
source,
fontaine
Inglese
spring,
fountain
Spagnolo
fuente,
manantial (m)
Italiano
sorgènte,
fontana
Tedesco
Quelle,
Brunnen.
fantasía , nf Definizione
abbilesa de pentzare, de immaginare cosas chi no si agatant, chi no funt, cosas diferentes de is chi si connoschent
Sinonimi e contrari
inventiva,
pantasia
Frasi
ite chircas, mente mia, chi ses tantu fastizosa, sempre bolendhe prenetosa cun s'alada fantasia? ◊ tengu alliongiaus apari bisus e fantasias ◊ sa mente truncat sa trobea de sa rejone e pesat bolu peri sos chelos de sa fantasia ◊ s'ómine chentza fantasia est che unu frascu segau!
Etimo
itl.
Traduzioni
Francese
imagination
Inglese
fantasy
Spagnolo
fantasía
Italiano
fantasìa
Tedesco
Phantasie.
fantàsima, fantàsimu , nf, nm Definizione
un'èssere pentzau coment'e cosa chi faet a tímere; calecuna cosa chi no faet a bíere bene e chi faet a tímere
Sinonimi e contrari
mantama,
mantuma,
pantama*,
papàntule,
pupurru
/
puba,
úmbara
Frasi
fit ancora sa mente in su mamentu chi apenas fit presente isparessiat, ammentu de fantàsimos e caras (S.Baldino)◊ cudhu bandhidu fit coment'e unu fantàsimu
Traduzioni
Francese
fantôme
Inglese
ghost
Spagnolo
fantasma
Italiano
fantasma
Tedesco
Gespenst,
Hirngespinst.
fantasiósu , agt Definizione
de sa fantasia, chi pertocat sa fantasia, chi est fatu a fantasia, pentzau, immaginau; chi paret cosa de fantasia de cantu est bellu, ispantosu
Sinonimi e contrari
ispantosu,
meravizosu,
pantasiosu
Etimo
itl.
Traduzioni
Francese
qui a beaucoup d'imagination,
fantastique
Inglese
fanciful
Spagnolo
fantasioso
Italiano
fantasióso,
fantàstico
Tedesco
phantastisch.
fantàsticu , agt Definizione de sa fantasia; chi est ispantosu, bellu meda, meravigliosu Sinonimi e contrari istravanau, meravizosu Etimo itl. fantastico.
fantelícu, fantellícu fantallícu
fantería , nf Definizione is sordaos a pei, in s'esércitu.
fanteriài , vrb: afateriai*, fateriae, fateriai, fateriare Definizione istare faendho calecuna cosa, a su faghe faghe, torrandho a fàere, nau siat po su mannu chi cricat de fàere calecuna cosa de giudu e siat po su piticu chi faet cosas giogandho Frasi sa fémina est fanteriendi po aprontai sa cena ◊ fait e fatériat totu issu: no bollit a nisciunus!◊ fae e fatéria su ci ti paret!
fanteriàsa , nf Sinonimi e contrari grabbella, mantedhàdile, passariàngia, pitigrussa, pitilongu, sinnora Terminologia scientifica pzn, lanius senator badius.
fanteriàu , pps, agt Definizione de fanteriai; afateriau, chi istat sèmpere faendho Sinonimi e contrari afainadu, infatzendhau Frasi su procu ndi bodhit totu de su fundu de su lachitu, cun barras allurpias, de s'orbescidroxu fanteriau a papai (E.Sanna).