A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | L | M | N | O | P | R | S | T | TZ | U | V | X | Z
Legenda Incurtzaduras | Legenda Sìmbulos

deificài, deificàre , vrb Definitzione cunsiderare a unu coment’e chi siat unu deus.

deína , nf Definitzione fémina chi nanca ischit o intzertat su benidore, cosas chi no at bistu, agiummai coment'e chi siat unu deus Sinònimos e contràrios andoviniadora, brúscia, maghiarja Sambenados e Provèrbios smb: Deina Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu devineresse Ingresu foreteller Ispagnolu adivina Italianu indovina Tedescu Seherin, Wahrsagerin.

deinàre , vrb: divinai, divinari Definitzione nàrrere o intzertare is cosas giustas innanti de acontèssere / divinarisí = andhare a si ndhe faedhare cun su majarzu Sinònimos e contràrios addeinare*, atzertai, indeinare, ingertai, teinare | ctr. fadhie Frases no est resessita a deinare su tempus imbeniente ◊ "deo deino duas bortas a sa chida", naraiat cudhu.

deinàre 1 , vrb: dejunare, deunare, deunzare, diunare Definitzione istare chentza papare, fàere a mancu de papare Sinònimos e contràrios geunare*, irgeunzare | ctr. mandhicare, papae Frases no apo deunadu in pitzinnia e dias chèrrere chi deune a betzu? ◊ at postu sos cocois a deinare ◊ nàrali puru chi como deunzet e no t'importet mancari murrunzet! ◊ si deinat in tempus de carésima ◊ cudhu fariseu nachi deinaiat duas bortas a sa chida Tradutziones Frantzesu jeûner Ingresu to fast Ispagnolu ayunar Italianu digiunare Tedescu fasten.

deinnàntis , avb Definitzione de innantis, de o in su tempus passau Sinònimos e contràrios innanti | ctr. apustis Frases deinnantis sa luxi in is domos si faiat cun sa candela a ollu Ètimu srd.

deinní , avb Sinònimos e contràrios inibe, icudhei | ctr. inoghe Ètimu srd.

deinósu , agt Definitzione de deinu, chi indeinat Frases peràulas deinosas cussas de mamma: sas bijiones suas isteint cufrimmadas Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu prophétique Ingresu prophetic, premonitory Ispagnolu profético, premonitorio Italianu profètico, premonitóre Tedescu prophetisch.

deínu , nm Definitzione ómine chi nanca ischit o intzertat su benidore, cosas chi no at bistu, agiummai coment'e chi siat unu deus Sinònimos e contràrios addeinadore, incerteri / brúsciu, maghiarju Frases si fui istau a sa prima deinu no fui istétiu in manos issoro! Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu devin Ingresu foreteller Ispagnolu adivino Italianu indovino Tedescu Seher, Wahrsager.

deínu 1 , nm Sinònimos e contràrios dejunu Frases su dutore li aiat cumandhadu de si pònnere a deinu (G.Addis).

deíscia , nf: deíssia, devíssia Definitzione cosa in bundhàntzia, a meda / a d. = a meda Sinònimos e contràrios abbundhànscia | ctr. iscassia, merchinzia Frases cantos teracos de babbu meu tenent pane a deíscia, e deo inoghe morindhe de fàmene! ◊ lis riet a intundhu su beranu cun sas bellesas suas a deíscia (P.Casu)◊ sa gioventura est beranu chi at sos donos a deíscia ◊ de lamentos si ndhe intendhet a deíscia ◊ pregaiant a su santu de lis cuntzèdere annadas bonas e salude a devíssia Ètimu itl. divizia Tradutziones Frantzesu abondance Ingresu abundance Ispagnolu abundancia Italianu dovízia Tedescu Fülle.

deísmu , nm Definitzione genia de filosofia chi leat totu sa realtade coment’e divinidade e no credet in d-unu Deus personale distintu de sa cosa.

deíssia deíscia

deísta , agt, nm Definitzione chi o chie tenet ideas de deismu.

déju , nm Definitzione a logos, daju, manera lena de fàere Frases oje mi l'apo leada chin deju cumprendhe su trivàgliu (G.Chessa).

dejunàre deinàre 1

dejúnu , nm, agt: deunu, deunzu, digiunu, dijunzu, diugnu, diunu, diunzu Definitzione su istare chentza papare; chi est chentza papare, chi no at papau / segare su deunzu = papai innantis de acabbai su tempus de su giaunu; èssere a sa deuna = chentza manigare, sentza de ai papau nudha de diora; faci de digiunu = isfaciu, légiu, mortu de fàmini (nau a menisprésiu) Sinònimos e contràrios deinu 1, giaugnu, irgeunzu / geunu*, giaúngiu, irgeunzu, irgiaúngiu | ctr. satzau Frases est faghindhe su deunzu ◊ in chida santa fit sempre faghindhe peneténscia e in deunzu 2. candho pesat sa boghe a sa deuna, no si devet permítere su paone, mancu brullendhe, a si pònnere afaca! ◊ custu binu lu podes bufare finas a sa diuna Tradutziones Frantzesu jeûne, à jeûn Ingresu fasting Ispagnolu ayuno, en ayunas Italianu digiuno Tedescu Fasten (Pl.), nüchtern.

deldiciàdu, deldiciàtu , agt, nm: derditzau, diddiciau, dildiciadu, dirditzau, disdiciadu, disdiciau, disdisciadu, disditzau, trediciau Definitzione chi o chie at tentu o tenet mala fortuna, dannos mannos o chi dónnia cosa dhi andhat male; chi portat disdícia, isfortuna Sinònimos e contràrios disagurau, disdiciosu, irgianadu, istraliosu, mabassortau, malafadau, scedau / cdh. disdiciatu | ctr. afortunadu, diciosu Frases deldiciados, custa disaura est tochimentu contra a sos pecados! ◊ mai prus, a mei, disdiciada, cuntzédiu at a èssi s'ogu de custa luxi! (P.Rombi)◊ pro olvidare canta, disdiciadu! ◊ disdiciadu, su chi mi est rutu ite raju niedhu! (P.Mossa)◊ a dolu mannu, so derditzau! ◊ a sa deldiciata che li cheriant segare sa conca 2. tonca e istria sunt puzones disdiciados de sa note Sambenados e Provèrbios prb: no faltat pena a chie est disdiciadu Ètimu spn. Tradutziones Frantzesu malheureux, malchanceux Ingresu unfortunate Ispagnolu desdichado Italianu disgraziato, sfortunato Tedescu unglücklich, Unglücksmensch.

deleàdu, deleàu , agt Definitzione chi giughet sa conca leada de calecuna idea, chi est pentzandho in àteru e no atuat bene a is cosas chi est faendho / fàghere a sa deleada = a sa maconatza, chentza critériu Sinònimos e contràrios bambioco, braballu, isàbbitu, sbeliau, tzinnai Frases posca, su macu abbeladu, pariat unu murone, che ómine deleadu, e totu abbucallotadu ne chinnit ne nudha narat (Limbudu)◊ cudhu pipiu fut sèmpere deleau e no pentzaiat si no a su zogu Ètimu srd. Tradutziones Frantzesu imbécile Ingresu silly Ispagnolu imbécil Italianu scimunito Tedescu gedankenlos.

dèlega , nf Definitzione genia de autorizatzione, prus che àteru iscrita, chi unu giaet a un'àteru po fàere su dovere in parte sua Frases su síndhigu daet sa dèlega a sos assessores pro s'incurare donzunu de una parte de s'amministratzione ◊ a votare no si podet fàghere a dèlega: bi depet andhare onzunu isse, su votu est personale ◊ toca, papa e a pustis mi firmas sa dèlega de sa pensioni Tradutziones Frantzesu délégation Ingresu proxy Ispagnolu mandato Italianu dèlega Tedescu Vollmacht.

delegàdu , pps, agt, nm: delegau Definitzione de delegare; chi o chie tenet sa dèlega; giuighe incarrigau po una càusa.