abbrovinàre , vrb Definitzione
nau de linnàmene, atrotigare
Sinònimos e contràrios
colembrai,
agionedhare,
atrotiai
Tradutziones
Frantzesu
bomber,
courber
Ingresu
to bend
Ispagnolu
pandearse,
combarse
Italianu
imbarcarsi
Tedescu
sich krümmen.
abbrubudhài , vrb: brubudhai Definitzione
istidhigare a fora, nau de abba o cosas deasi budhindho; essire a fora, nau de s'abe noa; nau de gente, foedhare in contràriu cun arrennegu
Sinònimos e contràrios
frofoai,
ischigliare,
ischiglionare,
isprupudhai,
sbrufare,
sbrufulai
Frases
lah, lah ca si ndi abbrubudhat sa pingiada! ◊ su cafei si ndi est abbrubudhau ◊ si ndi abbrubudhat su sànguini de cantu est sa tírria!◊ it'ómini travessu, si ndi abbrubudhat che lati in su casidhu!
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
gicler
Ingresu
to spurt
Ispagnolu
abantar,
rebosar
Italianu
schizzare
Tedescu
überlaufen.
abbrugiài, abbrugiàre , vrb: abbrujae,
abbrujare,
abbrusai,
abbrusare,
abbruxai,
abbruxare,
brugiare Definitzione
passare a fogu, calare a chinisu sa cosa; nau de su chi faet su fritu, sicare s’erba, su matedu modhe; pistidhire o ispirtire meda in sa carre; nàrrere male de s'àteru bogandhodhi fama mala a innóriu, fàere andhare male
Sinònimos e contràrios
abbrajare,
abbruscare,
abburare,
afocazare
/
infamai,
innorare
Frases
seus babbus sentza fillus, matas abbrugiadas ◊ mi parit ca pigu fragu de afracau: bolis biri ca si est abbrugiada sa cassarola chi tenis in su fogu?! ◊ in su padente abbrusau bi at solu morte e rosura ◊ nci ammancat peti chi s'abbrugit su pràngiu po asseliai is cosas!…
2.
su frius abbruxat is matas
3.
su soli abbruxat me in s'istadi
4.
sa língua tua abbruxat che fogu!
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
brûler
Ingresu
to burn
Ispagnolu
quemar
Italianu
bruciare
Tedescu
verbrennen,
brennen.
abbrumài , vrb Sinònimos e contràrios
arnai,
azannarare,
pipionire,
pubujonare
2.
sa barca est abbrumada
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
se vermouler
Ingresu
to be worm eaten
Ispagnolu
carcomer
Italianu
tarlare
Tedescu
wurmstichig machen.
abbruncài, abbruncàre , vrb: abbrunchiai,
abbrunchiare,
abbrunciare Definitzione
atumbare o iscúdere a su bruncu, a murros, e fintzes pigare a su bruncu, nàrrere cosa coment'e giaendho una briga, naendho cosa in contràriu; pònnere bruncu (in sa carrada, in s'ampudha, in su papare o, is animales, in s'erba a pàschere); rfl. èssere a primma
Sinònimos e contràrios
abboluire,
arruncare,
brigare,
chelcire,
irmurrare,
irruncare,
ispochiare,
sbruncai,
stronciai
/
assansiare
/
adobiai,
atumbae,
imbronconai,
trabbucai 1
/
agghegiare
/
ammurrionare
Maneras de nàrrere
csn:
abbruncai su frascu = artziai su frascu po bufai a bruncu; abbruncare su fogu = acontzare su fogu, sos titones
Frases
fit andhendhe a s'apàlpidu, abbrunchendhe a bicos e chizolos ◊ at leadu a dereta, istontonendhe e abbrunchendhe in s'impedradu iscumbessu ◊ abbruncai un'animali chi si bollit fuiri ◊ is brebeis candu tenint ispédhiu de andai, dhas abbruncu e si firmant ◊ at abbruncau is cunsilleris sentza nimmancu dhis lassai isterri s'arrexonamentu!
2.
abarras isciacuendi pratus… abbrunca de su salatieri! ◊ is brebeis funt abbrunchendi sa pastura
3.
su sèneche lu cussizat severu e firmu, ma isse no resessit a abbruncare s'ammolighinamentu, pessandhe a una fémina chi no est sua
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
heurter,
claquer
Ingresu
to give a slap (on lips)
Ispagnolu
abofetear,
golpear en los morros
Italianu
dare un mostaccióne
Tedescu
auf die Schnautze hauen.
abbrunchilàre , vrb Definitzione
pònnere su brunchile, su crabistu a un'animale
Sinònimos e contràrios
acrabistai,
afrancilai,
ammurralare,
ammurrialare,
arrunchilare,
imbrunchidare,
incrabistae
| ctr.
irbruncilae
Terminologia iscientìfica
pst
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
enchevêtrer
Ingresu
to tie with a rope
Ispagnolu
encabestrar
Italianu
incapestrare
Tedescu
anbinden.
abbruscàre , vrb: abbruschiai,
abbruschinai,
abbuscai,
bruscae Definitzione
còere in sa braxa, in sa fràmula, coment’e lassandho abbruxare unu pagu, si est cosa de papare, o abbruxandhodha deunudotu si est cosa de fuliare
Sinònimos e contràrios
abbrugiai,
abbruschillai,
aframuscai,
ulciare
/
aflachilai,
aframatzare,
allampiai 1,
summuscrare
Frases
tui, terra salia chi pesas pudhecus sena de frenu, ti abbrúschiant sa pedhi e no fuedhas? ◊ su procu si depit abbruschiai po ndi dhi arrasigai is tzudhas ◊ is ponidoris de fogu ant abbuscau sa Sardigna una meca de annus (G.Desogus)◊ ti ses totu abbruschinau cun cussa braxa!
Ètimu
itl.
Tradutziones
Frantzesu
faire griller
Ingresu
to toast
Ispagnolu
tostar
Italianu
abbrustolire
Tedescu
rösten.
abbrusciàre , vrb: abbrussare,
abbrutzai,
abbrutzare,
abbultzare,
abbursai,
abburtzai,
abburtzare Definitzione
tocare su brúciu po connòschere su motu de s'artéria, su tochedhu de su coru; mòvere is bratzos, istrínghere cun is bratzos, cun is brúcios, a logos giare e istrínghere sa manu saludandho
Sinònimos e contràrios
apulsai,
brucitai
/
anatare
Frases
bengat, su dotori, a mi abburtzai! ◊ bi at dutore chi ti faghet sa retzeta e mancu ti abbrutzat ◊ mi abbultzo: su coro est martedhendhe ◊ pustis chi si l'at bene abbadiada l'abbrúsciat e fit débbile de motu
2.
Tzipirianu si nc'est ghetau a s'àcua: dhu bideis abbrutzendi? ◊ ndhe apo abbrussadu de àrbures, sempre a su piga e fala a segare sida a su bestiàmine!…
3.
aus annovau e abbursau is amigus partendu
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
tâter le pouls au poignet,
prendre le pouls
Ingresu
to feel s.o.’s pulse
Ispagnolu
tomar el pulso
Italianu
tastare il pólso
Tedescu
den Puls fühlen.
abbrutài, abbrutàre , vrb Definitzione
fàere brutu, ingòllere brutore
Sinònimos e contràrios
abbotinare,
afeai,
ammusinzare,
imbratare,
imbudrigai,
immusungiai,
incrastiare,
insuciai,
musucare,
sordigai
| ctr.
innetare,
limpiai
Frases
su logu fuat totu abbrutau de sànguni ◊ us pipius si funtis abbrutaus
2.
is cosas chi abbrutant s'ómini funt is cosas malas chi fait
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
salir
Ingresu
to dirty
Ispagnolu
ensuciar
Italianu
sporcare
Tedescu
beschmutzen.
abbruveràre , vrb: abbruvurai Definitzione
fàere a bruvura, ma nau in su sensu de distrúere totu
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
anéantir
Ingresu
to annihilate,
to destroy
Ispagnolu
asolar
Italianu
annientare
Tedescu
vernichten.
abbruvudhàre , vrb: abbulvudhare,
abburbudhare Definitzione
ufrare de un'arremu po ccn. male
Sinònimos e contràrios
abbimisonare,
abbuscinare,
agghimisonare,
ammalfudhare,
apisciucari,
atrafudhai,
ufiare
2.
abbulvudhados de cultura si pessant, ma sunt imberriados ebbia ◊ sunt totus a bentre abbruvudhada de su papare meda
Terminologia iscientìfica
mld
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
gonfler,
tuméfier
Ingresu
to swell
Ispagnolu
hincharse,
entumecerse
Italianu
gonfiare,
intumidire
Tedescu
anschwellen.
abbuàre , vrb: abbubare,
buare Definitzione
cuare in sa buada, istare o abbarrare coment'e cuaos
Sinònimos e contràrios
abbusare 1,
acuae,
acusciare,
afufai,
ammacionai,
ammagare,
atanai,
atracare,
atupare,
impertusare,
incalancare,
intanae,
intupai,
intuvedhare,
intuzare,
istugiai,
tudai
/
asciuconare
Frases
chie l'ischit ite s'abbubat in sa mente de su poeta in cada mamentu de sa die e de sa note? (G.Piga)
Tradutziones
Frantzesu
se terrer,
se cacher (fig)
Ingresu
to go back
Ispagnolu
esconderse
Italianu
rintanarsi
Tedescu
sich verkriechen.
abbucaciài , vrb: abbucagiare Definitzione
nàrrere cosa a unu coment'e a briga, faendhodhi iscàndhalu ananti de gente, fàere callare o istare mudu, citiu
Sinònimos e contràrios
abbucai,
abbufiare,
certai,
irmurrare
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
reprocher
Ingresu
to reprove,
to rebuke
Ispagnolu
reprender,
regañar
Italianu
rimproverare
Tedescu
vorwerfen.
abbucài , vrb: abbucare,
abbuchiare 1 Definitzione
pònnere istrègios cun sa buca a cara a fundhu, conca a bàsciu, afacaos, o a buca apare (ma fintzes betare cosa a covecadura a un'istrégiu); serrare calecuna cosa, mancari no deunudotu; nàrrere cosa a unu coment’e po dhi tupare sa buca, in su sensu de dhu currègere, de dhi foedhare male, de dhu fàere citire
Sinònimos e contràrios
abbucaciai,
abbufiare,
currèzere,
irmurrare,
iscontroriare
/
serrai
/
covecare,
inconchinare,
rebbucai
Maneras de nàrrere
csn:
abbucai sa porta = tambàrela unu pagu; abbucare un'àidu, un'abbertura = tupai, serraidhus; abbucai su lentzoru = furriàrendhe unu pagu a subra de s'àtera cuguzura, in conca de letu; abbucaisí = rúere a buca a terra, nadu prus che àteru de isterzu; abbucai su sèmini = carrarzare su sèmene betadu in sa terra arada
Frases
nau ca mi nci abbucu a mari chi m'intendu nai "presoni"! ◊ prima ndi est ampuau e apustis si nci est abbucau a iscabiossu ◊ abbuca totu a su cadhaxu! ◊ dèu dep'iap'ai tocau calancunu mucioni e sa pingiada de su trébini si ndi fut abbucada a terra
2.
in su cunzadu bi at àidos de abbucare, no b'intret bestiàmine ◊ abbuchedhu bene cuss'àidu, ca sas albeghes podent repítere!
3.
su babbu fiat murrungendi e abbuchendi su fillu ◊ su coronellu si ndh'est fichidu e cun boghe alterada l'at abbucadu ◊ dego no ndhe aio cosas de mi nàrrere tue, e mancu commo as de mi abbucare! ◊ si istat bona dh'aiat abbucada canno dh'at intesa faedhanne male! ◊ sa sorre si est posta a fàere sa maca e su frade dh’at abbuchiada
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
tancer,
rabrouer
Ingresu
to reproach
Ispagnolu
colmar,
caerse de cabeza,
reprochar
Italianu
abboccare,
cadére a tèsta in giù,
rimbrottare
Tedescu
umkippen,
mit dem Munde fassen,
anlehnen,
ausschimpfen.
abbucallotàre , vrb: bucallotare Definitzione
fàere su bucalloto, a bucalloto, istare o abbarrare che bucallotos, ammammalucaos, incantaos
Sinònimos e contràrios
abbabballocai,
abbambanai,
abbarballai,
abbaucare,
abbrabbalucai,
ammammalucare,
atontai,
indormiscai
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
abrutir
Ingresu
to stun
Ispagnolu
aturdir,
entontecer
Italianu
intontire
Tedescu
betäuben.
abbuciconài , vrb: buciconare Definitzione
pigare a bucicones, a cropos de púngiu
Sinònimos e contràrios
acatzotai,
apugnigosai,
apuinare,
apunzare,
burtzigare
Frases
si funt abbuciconaus paribari
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
donner des coups de poing
Ingresu
to punch
Ispagnolu
pegar una piña
Italianu
cazzottare
Tedescu
mit Fäusten schlagen,
boxen.
abbudagàre , vrb: abbudegare,
abbudescare,
abbudragare,
abbudregare,
abbutegare Definitzione
tzacare in ragas, betare a bentre, papare meda
Sinònimos e contràrios
abbentrare,
abbidhiai,
abbiscarzare,
abbudhai,
abbuselcare,
abbuzare,
aelcare,
atatamacare,
imbrentai,
irvudhare,
sgagliubbai,
tzèrghere
Frases
ti abbudegas che sacaju ◊ su cane de su padronu, abbudegadu, bidu su cane meu, si pesaiat reu totu pili astriadu! (G.A.Cossu)◊ in su tzilleri si est abbudescadu de tzichetes
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
bourrer,
gaver
Ingresu
to stuff
Ispagnolu
atiborrar,
llenar
Italianu
rimpinzare
Tedescu
vollstopfen.
abbudàre , vrb Definitzione
crèschere meda, tropu cracu, nau de erbas e matas
Sinònimos e contràrios
abbudatzare,
acambare,
afasciai,
incimiri
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
devenir touffu
Ingresu
to thicken
Ispagnolu
tupir,
espesar
Italianu
infoltire
Tedescu
dicht werden.
abbudhài, abbudhàre , vrb Definitzione
tzatzare a meda, a tropu (e mescamente nau cun tzacu); púnghere cun calecuna cosa; pèrdere su bonumore / abbudhaisí de sonnu = drommire meda
Sinònimos e contràrios
abbentrare,
abbentruscare,
abbidhiai,
abbiscarzare,
abbudagare,
abbudhescare,
abbuzare,
aelcare,
imbrentai,
intrudhiri
/
istocagiare
/
abbudhonadu,
annicare,
pirmare
Frases
si ndhe fit abbudhadu tantu chi su giagadu in su labiolu che fit faladu piús de unu prammu
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
se bourrer
Ingresu
to stuff oneself
Ispagnolu
atiborrar,
llenar
Italianu
rimpinzare
Tedescu
vollstopfen.
abbudhonàre , vrb Definitzione
nau pruschetotu de su chelu chi si ammontat de nues e de sa cara de unu chi perdet su bonumore; papare tropu
Sinònimos e contràrios
annuai 1,
incuculare
/
abbudhai,
satzai
Ètimu
srd.
Tradutziones
Frantzesu
obscurcir,
assombrir
Ingresu
to darken
Ispagnolu
obscurecer
Italianu
rabbuiare,
rannuvolarsi
Tedescu
bewölken,
sich verfinstern.